Shillong, Jylliew 19: Ka Myntri Pla Tyngka jong ka Sorkar Pdeng, ka Nirmala Sitharaman, ha ka sngi Thohdieng ka la plie paidbah ïa ka karkhana kaba heh tam ha ka thaiñ Shatei Lam Mihngi jong ka ri India ha Lumdaitkhla, Bhoirymbong, ha Ri Bhoi district. Kane kan long u maw mer uba kongsan bha ha ka liang ka rep ka riang khlem dawai bad ka dor ka mur jong ki mar rep.
Kane ka karkhana kaba la tei katkum ki kor ki bor ba thymmai, kaba la seng da ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company (FPO), ka lah ban pynmih haduh 10,000 metric tonne ki ki mar man la ka snem bad la khmih lynti ba kan ai jingmyntoi beit ïa kumba 5,500 ngut ki nongrep ha ka thaiñ Eastern Ri Bhoi. Kane ka jaka treikam kaba bun jait ki kam ka don ïa ki kor ki bor ban pynkhreh ïa u shynrai, u syieng, u sohmrit bad kiwei pat ki jait soh.
Ha ka jingïalang plie paidbah la donlang ruh u Myntri Rangbah ka Sikkim, u Prem Singh Tamang, u Symbud Myntri Rangbah ka Meghalaya, u bah Prestone Tynsong, ki Myntri Sorkar kiba kynthup ïa u Metbah Lyngdoh, u Sosthenes Sohtun bad u Timothy D. Shira, u MLA ka thaiñ u Damanbait Lamare, u MLA ka Umsning u Dr. Celestine Lyngdoh bad shibun kiwei pat ki riew rangbah.
Ha kane ka sngi la soi ruh ïa bun tylli ki Memorandum of Understanding (MoU) bad ki kompani bapher bapher ban pynkhlaiñ ïa ka jingïadei bad ban pyniaid ïew ia kine ki mar rep jong ki nongrep bad ki kynhun bapher bapher.
Na ka liang ka Myntri Pla tyngka ka sorkar pdeng ka Sitharaman haba kren ha kane ka sngi ka la ai jingïaroh ïa ka rukom im bad ka jingsumar ïa ka mariang kaba ki paidbah ka jylla Meghalaya ki la bud naduh mynshwa. Ka la ong ba bun na ki nongrim kiba ki paidbah ki bud ki long ka nuksa na ka bynta ki wei pat ki jylla.
Ka la ong ruh ba ka jingstad bad ki riti dustur ki Khasi kalong haduh kata, ka Sitharaman ka la ban jur halor ka jingdonkam ban im ha ka jingsuk, ka jingïatylli bad ka jinghun, ka pynpaw ruh ïa ka jingburom ia ka imlang sahlang bad ïa ka mariang. Ka la ong ba ki Law Kyntang jong ka Meghalaya ki long ka nuksa kaba phyrnai tam jong ka jingsumar mariang kaba ïalam da ka imlang sahlang, bad ba ki dorbar shnong bad ki riti dustur ki pynskhem ïa ka nongrim ba ki kam jong u briew ki wanphai pat sha u lyngba ki jingmih na ki.
“Kane ka jingstad ka long kaba kongsan bha ha ka rep ka riang, namar ki rai kiba ngi shim mynta halor ka khyndew, ka um bad ki jingpyndonkam ha ka rep ka riang kin rai ïa ka jinglah ban ïakhun bad ka jingmih jong ka lawei,” ka la ong.
Ka Sitharaman ka la ong ba ka lawei jong ka rep ka riang kam shong tang ha ka jingpynmih bun, hynrei ha ka jingpynmih ïa ki mar kiba bha, kiba khuid, kiba shngaiñ bad kiba neh. Ka la ong ruh ba ka Meghalaya ka don ïa ka kabu kaba kyrpang ha kane ka ïew kaba dang kiew stet namar ka jylla ka la nang kham skhem ha ka repka riang khlem da pyndonkam dawai.
Ka la ong ruh ba kane ka karkhana kaba la sdang da ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company kan long u maw jam sha khmat bad kumba 500 ngut ki nongrep kin ioh jingmyntoi na ki khyndai tylli ki shnong.
La pyntrei ïa kane ka projek lyngba ka Mission Organic Value Chain Development for North Eastern Region (MOVCD-NER), ka Mission for Integrated Development of Horticulture (MIDH), ka Sorkar Jylla bad ka International Fund for Agricultural Development (IFAD), da ka jingbei tyngka kaba kot kumba T.32 klur.
Ka Myntri Pla Tyngka ka la ong ba kane ka karkhana organic spice processing facility ka dei kaba nyngkong eh ha ka thaiñ Shatei Lam Mihngi bad ka don ïa ki jaka buh mar kiba khriat, kiba tyrkhong bad kiba sngem, ki jaka sait, ki kor pynrkhiang bad ki wei kiwei . Ka la ong ba kane kan ïarap ban pynduna ïa ka jingduh noh hadien ka jingïoh lum, ban pynkiew dor ïa ki mar bad ban pynsuk ïa ka jingpoi sha ki ïew na ka bynta hajar ngut ki longïing nongrep.

Ka Myntri ka la ai jingïaroh ia u Myntri Rangbah u Conrad K. Sangma, bad ïa ki jingtrei shitom jong ki nongrep kiba don bynta ha kane ka projek. Da kaba nujor bad kiwei pat ki projek ba kum kine ha Karnataka, ka la ong ba kane ka karkhana ha Ri Bhoi ka la buh ïa ki standard kiba heh bha ha ka jingbha bad ka rukom treikam.
“Haba peit ïa kaei kaba phi la leh hangne, ka long kaba kyrpang shisha. Ka jingbha jong ki jingtei bad ki rukom treikam hangne ka lah ban long ka nuksa na ka bynta kiwei pat ki unit ha ka ri baroh kawei,” ka la ong haba ai khublei ïa ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company halor kane ka jingïoh jingïaroh.
Na ka liang u Myntri Rangbah u Conrad K. Sangma, haba kren ha kane ka sngi u la ai jingïaroh ïa ka Sitharaman halor ka jingaiti jong ka ban kyrshan ïa ki projek kiba ktah beit beit ïa ka jingim jong ki paidbah, khamtam ki nongrep.
U Sangma u la ong ba watla ka Myntri Pla Tyngka ka don ïa ka jingkitkhlieh ban shim ïa ki rai kiba kongsan ha ka liang ka ïoh ka kot jong ka ri, hynrei ka sngewthuh ruh ïa ka jingdonkam jong ki jingkylla kiba rit kiba lah ban wanrah ïa ki jingkylla kiba khraw ha ka jingim jong ki paidbah.
U Myntri Rangbah u la ong ba kawei na ki thong ba kongsan tam jong ka sorkar jylla ka long ban pynbha ïa ka jingim jong ki paidbah.
“Ha nga, ka jinglah ban wanrah ïa ka jingkylla kaba bha ha ka jingim jong uwei pa uwei bad ban pynphuh ïa ka dur khmat jong ki paidbah da ka jingsngewkmen ka long ka jinghun kaba khraw tam,” u la ong.
U la ong ruh ba mynta ki don 11 tylli ki processing unit kiba treikam ha kylleng ka jylla Meghalaya, bad man kawei ka unit ka kyrshan kumba 5,000 ngut ki nongrep. Kane ka la wanrah jingmyntoi ïa kumba 55,000 ngut ki nongrep bad ki longïing jong ki lyngba ki jingtei kiba bha, ka jing dor jonga ki mar bad ka jingïoh ban pynpoi ia ki sha ki ïew.
U Sangma u la ong ba ka sorkar kam shym la wanrah ïa kano kano ka buit thymmai hynrei ka la nang pynbha ïa ki rukom treikam kiba ki paidbah nong shong shnong ki la bud naduh mynshwa.
U Conrad u la ong ruh ba ki Myntri Rangbah jong ki jylla Shatei Lam Mihngi mynta ki iatrei lang bad ki kham ia jan ban ïa kaba ju long mynshwa bad u la ai jingïaroh ïa ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri, u Narendra Modi, halor ka jingphai khmat kyrpang sha ka thain lyngba ka roi ka par.
U Myntri Rangbah u la pynp inaw ba da ka jingïarap kaba wan na ka Sorkar Pdeng, khamtam na u Myntri Rangbahduh Narendra Modi bad ka Myntri Pla Tyngka Nirmala Sitharaman, ka thaiñ Shatei Lam Mihngi kan nang kiew ryngkat bad ka ri India baroh kawei bad kan long ka bynta kaba kongsan ha ka jingïaid lynti jong ka roi ka par ka ri.
